The impasse of Planck΄s Epistemology

 

This item is provided by the institution :
Academy of Athens

Repository :
Research Centre for Greek Philosophy

see the original item page
in the repository's web site and access all digital files of the item*
use
the file or the thumbnail according to the license:
CC BY-NC-SA 4.0

Attribution-NonCommercial-ShareAlike
share






The impasse of Planck΄s Epistemology

Jaki, Stanley L.

Η θεωρητική φυσική τράβηξε εξαρχής την προσοχή του Planck ως ένα πεδίο που επηρεάζει αποφασιστικά τη γνωσιοθεωρία. Έτσι, όταν βρήκε στην αθροιστική μέθοδο, ως διαφορετική από τον απειροστικό λογισμό, το κλειδί για την ακτινοβολία του μελανού σώματος, έβγαλε αμέσως το συμπέρασμα ότι η συνέχεια των αιτιακών σχέσεων μπορεί να αναιρεθεί. Απρόθυμος να εγκαταλείψει την απόλυτη αιτιότητα, στην οποία έβλεπε τη μόνη εγγύηση για τη (γνωστική) σύλληψη της πραγματικότητας εκ μέρους του ανθρώπου, προσπάθησε, μισό σχεδόν αιώνα, να βγει από το ακόλουθο αδιέξοδο: αφενός υποστήριζε την απόλυτη εγκυρότητα της ακριβούς μέτρησης κάθε αλληλεπίδρασης (μέτρηση), την οποία θεωρούσε ως τη μόνη απόδειξη της αυστηρής αιτιότητας και άρα της πραγματικότητας της αλληλεπίδρασης: αφετέρου αποδεχόταν την εγκυρότητα της στατιστικής η ασυνεχούς φύσης των κβαντομηχανικών διαδικασιών, για τη θεμελίωση των οποίων πολύ βοήθησε η ανακάλυψή του του κβάντου δράσης. Ο Planck αναζήτησε μια διέξοδο (αυτού του αδιεξόδου) καταφεύγοντας στο ανώτερο πνεύμα του Laplace, που, κατέχοντας μια ακριβή γνώση όλων των παραμέτρων, μπορεί να προείπει με πλήρη μέτρηση όλα τα μελλοντικά γεγονότα. Ήταν μ΄ αυτή την έννοια που ο Planck προσπάθησε να άρει τη σύγκρουση μεταξύ ελεύθερης βούλησης και φυσικής αιτιοκρατίας, ειδικά στο δοκίμιο του Νόμος της αιτιότητας και ελευθερία της βούλησης (1923), στο οποίο και παρέχει την πιο συστηματική έκθεση της γνωσιοθεωρίας του. Η πάλη του Planck με το πρόβλημα της αιτιότητας πρόλαβε τις (αξιωματικές) προκείμενες της ερμηνείας της Σχολής της Κοπεγχάγης (για την κβαντομηχανική), οι κύριοι εκπρόσωποι της οποίας απλώς θεώρησαν ως στερούμενο νοήματος το πρόβλημα της αιτιότητας και της πραγματικότητας, προβλήματα που κατείχαν την πρώτη θέση στη σκέψη του Planck. Ο Planck μπορεί να είχε βρει ένα ικανοποιητικό τρόπο να ξεφύγει από το γνωσιοθεωρητικό του αδιέξοδο, αν ο νεοκαντιανός ιδεαλισμός του δεν τον είχε εμποδίσει να εκτιμήσει τον ρεαλισμό των μεγάλων Σχολαστικών φιλοσόφων, για τους οποίους η αναγνώριση της αντικειμενικής πραγματικότητας ήταν η προϋπόθεση κάθε συζήτησης για τη φυσική αιτιότητα. Αν ο Planck το είχε αντιληφθεί αυτό θα είχε ίσως θεμελιώσει καλύτερα την αντίθεσή του στην ερμηνεία της σχολής της Κοπεγχάγης (για την κβαντομηχανική), σύμφωνα με την οποία αναγνωρίζονται όψεις μόνο της πραγματικότητας αλλά όχι η πραγματικότητα η ίδια. Το γνωσιοθεωρητικό αδιέξοδο, απ΄ το οποίο ο Planck δεν μπορούσε να ξεφύγει (επειδή ήταν) συνεπαρμένος από την ακριβή μέτρηση —μια αλληλεπίδραση που δεν μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια, δεν μπορεί και να λάβει χώρα με ακρίβεια— το οποίο βρίσκεται στη βάση της ερμηνείας της κβαντομηχανικής από τη σχολή της Κοπεγχάγης.

Επετηρίδα

Max Planck
Ιστορία της Φιλοσοφίας
Επιστημολογία


1985-1986

Text

Greek
English



*Institutions are responsible for keeping their URLs functional (digital file, item page in repository site)