Λαογραφικές καταγραφές σε φιλμ

Η ιστορία του εθνογραφικού κινηματογράφου συμπίπτει με την γέννηση της κοινωνικής ανθρωπολογίας και την εμφάνιση του κινηματογράφου στα τέλη του 19ου αιώνα. 

Αρχικά, η κινούμενη εικόνα θεωρήθηκε απλώς εργαλείο καταγραφής «αντικειμενικής πραγματικότητας»: τελετουργιών, εθίμων, και «εξωτικών» πολιτισμών, παρά ως μέσο έκφρασης ή ανάλυσης.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μια γενιά ανθρωπολόγων αρχίζει να επαναδιαπραγματεύεται τη σχέση ανάμεσα στον ερευνητή, το υποκείμενο και την κάμερα. Η εθνογραφική κινηματογράφηση προχωρά πέρα από απλή τεκμηρίωση και γίνεται μέσο στοχασμού, εμπλοκής και κατανόησης.

Στην Ελλάδα, από τους πρωτοπόρους της Λαογραφίας είναι η Ακαδημία Αθηνών με το Κέντρο Λαογραφίας. Από τα τέλη του 19ου αιώνα συγκροτεί αρχείο με κινηματογραφήσεις για όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού ως προς τον πνευματικό και υλικό βίο. Το 1962 ιδρύεται το Tμήμα Κινηματογραφικών Θεμάτων του λαϊκού πολιτισμού. Το αρχείο διαθέτει κινηματογραφήσεις λαογραφικών θεμάτων σε ταινίες των 16 m.m. μήκους 8.500 περίπου μέτρων. Από τις βιντεοκάμερες της δεκαετίας του 1980 ως τις σημερινές ψηφιακές κάμερες ή και τα έξυπνα κινητά, οι ερευνητές καταγράφουν κατά τις επιτόπιες έρευνές τους παραδοσιακά δρώμενα, αγροτικές εργασίες, τεχνίτες παραδοσιακών τεχνών την ώρα της δημιουργίας.  

Το Λαογραφικό Μουσείο Μακεδονίας και Θράκης διαθέτει κι αυτό μια σειρά μαγνητοσκοπήσεων παραδοσιακών τεχνιτών, ειδικά της μεταλλοτεχνίας, της σκαλιστικής τέχνης και της υποδηματοποιίας. Η υφαντική κατέχει μια σημαντική θέση στις λαογραφικές μαγνητοσκοπήσεις, όπως επίσης και οι διάφορες αγροτικές εργασίες, όπως το θέρος, το αλώνισμα, η επεξεργασία του ρεβυθιού, και άλλα. 

Προκειμένου να θεωρηθεί μια ταινία ως εθνογραφική, ειδικοί έχουν ορίσει συγκεκριμένα κριτήρια που αναφέρονται κυρίως στην επιστημονική υποστήριξή της από επιτόπια έρευνα και γραπτά κείμενα. Οι εθνογραφικές καταγραφές πρέπει να αναφέρονται σε μια συγκεκριμένη χωρική και πολιτισμική ενότητα, να καλύπτουν ένα ορισμένο χρονικό διάστημα και οι σκηνές που παρουσιάζονται να είναι χρονικά προσδιορισμένες κατά την τελική παρουσίαση της ταινίας.

Στην έκθεση αυτή θα έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε πτυχές του παραδοσιακού μας πολιτισμού που σταδιακά εξαφανίζονται και να βιώσετε την εμπειρία της λαογραφικής καταγραφής και τεκμηρίωσης μέσα από το πλούσιο υλικό των πολιτιστικών φορέων.