Καραγκιόζης

Το θέατρο σκιών άκμασε σε πολλά μέρη-στην Κίνα, Ινδία, Περσία και τη Μικρά Ασία. Φαίνεται ότι ήρθε στην ηπειρωτική Ελλάδα από τη Μικρά Ασία κατά την οθωμανική κυριαρχία. Τα ηθικά διδάγματα του θεάτρου σκιών σατιρίζουν τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της εποχής - μια μορφή κοινωνικού σχολιασμού κατανοητού από ανθρώπους όλων των τάξεων.

Ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ο Καραγκιόζης, το όνομα του οποίου αντιπροσωπεύει πλέον το είδος. 

Ο Καραγκιόζης είναι φτωχός και αμόρφωτος, αλλά στηρίζεται στην πονηριά του και το πνεύμα του για να επιβιώσει, ένας λαϊκός ήρωας για παιδιά και ενήλικες. Συχνά, το θέμα της παράστασης είναι ο Καραγκιόζης ως αστροναύτης, φούρναρης, ψαράς, ζητιάνος, μάγειρας, ανθοπώλης, γραμματικός, βαρκάρης, επιστήμονας, στρατιώτης, γιατρός, καφετζής, τραγουδιστής, δασοφύλακας, γιατρός με το ζόρι, οδοντίατρος, δάσκαλος, στο τρελοκομείο, και άλλες πολλές.

Μια γκάμα κωμικών χαρακτήρων συνοδεύει τον πρωταγωνιστή. 

Ο Χατζηαβάτης, δουλοπρεπής φίλος του Καραγκιόζη, εκτελεί θελήματα του Πασά και συχνά γίνεται στόχος χλευασμού και ξυλοδαρμού.
Τα παιδιά του Καραγκιόζη —ο Κολλητήρης, ο Κοπρίτης και ο Πιτσικόκος— αποτελούν μικρογραφίες της φτώχειας και της σάτιρας του κόσμου του, με τον πρώτο να θυμίζει έντονα τον πατέρα τους.
Η Αγλαΐα, σύζυγός του, δεν εμφανίζεται στη σκηνή, αλλά η γκρινιάρικη φωνή της ακούγεται από το σπίτι.
Ο Μπάρμπα-Γιώργος, θείος του Καραγκιόζη, αγροτικός και τραχύς τύπος, είναι ο μόνος που τον υπερασπίζεται έμπρακτα, ακόμα και απέναντι στον Βεληγκέκα.
Ο Σταύρακας, μάγκας του Πειραιά, ενσαρκώνει τον ψευτοπαλληκαρισμό, ενώ ο Σιορ Διονύσιος, ξεπεσμένος επτανήσιος αριστοκράτης, κινείται ανάμεσα στην ευγένεια και την αφέλεια.
Ο Μορφονιός, δημιουργία του καραγκιοζοπαίχτη Μόλλα, είναι «Μαμάκιας», ερωτύλος, αυτάρεσκος και γελοίος, προκαλεί γέλιο με την εμφάνιση και τη φωνή του.
Ο Εβραίος (Σολομών) παρουσιάζεται ως πλούσιος αλλά τσιγκούνης έμπορος, συχνά σπιτονοικοκύρης του Καραγκιόζη.
Ο Βεληγκέκας, φύλακας του σεραγιού, κακομεταχειρίζεται τον ήρωα, ενώ ο Πασάς εμφανίζεται πότε δίκαιος και πότε σκληρός άρχοντας.
Η Φατμέ, κόρη του Πασά, αποτελεί αντικείμενο πόθου και συχνά «έπαθλο» στις περιπέτειες του Καραγκιόζη.

Η παράσταση συνοδεύεται συνήθως από έναν τραγουδιστή με μια μικρή ομάδα μουσικών, καθώς και αρκετές φωνές, θόρυβο και πνευματώδη διάλογο. Ενώ υπάρχουν σενάρια και χιλιοειπωμένες ιστορίες, ο καραγκιοζοπαίχτης αυτοσχεδιάζει και προσαρμόζει τις ιστορίες κάθε φορά, σύμφωνα με το κοινό, προσθέτοντας επίκαιρα ή καινούρια αστεία.

Οι μαριονέτες είναι παραδοσιακά κατασκευασμένες από δέρμα καμήλας ή γαϊδουριού. Επεξεργασμένο έως ότου γίνει ημιδιαφανές, το δέρμα κόβεται στο επιθυμητό σχήμα και ζωγραφίζεται με φυτικές χρωστικές ουσίες. Ο καραγκιοζοπαίχτης κινεί τις μαριονέτες χρησιμοποιώντας αποσπώμενες ράβδους, ενώ μεταξύ των μαριονετών και του παίκτη κεριά ή λάμπες ρίχνουν φως στις φιγούρες για να είναι οι σιλουέτες τους ορατές μέσα από το πανί.

Η ξεκαρδιστική κίνηση των χαρακτήρων, οι αθώοι ξυλοδαρμοί, τα περίεργα και σκισμένα ρούχα, τα πονηρά λογοπαίγνια και τα πολυάριθμα γλωσσικά λάθη, κάνουν τον Καραγκιόζη να έχει μια ξεχωριστή θέση στις καρδιές των ελληνικών ακροατηρίων εδώ και δεκαετίες.

Στην έκθεση θα βρείτε πλούσιο υλικό από λαογραφικές συλλογές, με φιγούρες του θεάτρου σκιών, σκηνικά, φωτογραφίες και μαγνητοσκοπήσεις από παραστάσεις.