Μονή Ξηροποτάμου, Άγιον Όρος. Χαλκογραφία. 1759, Βιέννη. Χαράκτης: άγνωστος. Το χαρακτικό είναι μια μοντέρνα εκτύπωση από χαλκογραφημένη πλάκα που ανακαλύφθηκε στο μοναστήρι το 1982.
Το φρουριακό συγκρότημα της μονής αποδίδεται πολύ πιστά σε αυτό το επιμελημένο χαρακτικό. Στο κέντρο δεσπόζει το καθολικό και ο ψηλός αμυντικός πύργος. Από την είσοδο του μοναστηριού ξεκινά λιτανεία μοναχών με επικεφαλής τον ηγούμενο και δύο μοναχούς που κρατούν ένα λάβαρο και σήμαντρα. Ο χώρος έξω από το μοναστήρι καταγράφεται με σχεδόν χαρτογραφική ακρίβεια, καθώς απεικονίζονται τα διάφορα παρεκκλήσια, τα βοηθητικά κτίρια, οι αμπελώνες και οι λαχανόκηποι. Όλα τα κτίρια και οι τοποθεσίες προσδιορίζονται με επιγραφές. Το δάσος που περιβάλλει τη μονή απεικονίζεται στην κορυφή του λόφου στα δεξιά, με την κορυφή του Αγίου Όρους στο βάθος. Καράβια, βάρκες και ένα φανταστικό θαλάσσιο τέρας επιπλέουν στη θάλασσα μπροστά από το μοναστήρι.
Πάνω από το μοναστήρι, σε ορθογώνιο δίζωνο πλαίσιο, απεικονίζονται, στην επάνω ζώνη, οι Σαράντα Μάρτυρες της Σεβάστειας, προστάτες άγιοι της μονής Ξηροποτάμου, ενώ στην κάτω ζώνη οι κτήτορες και ευεργέτες της μονής: ο Άγιος Παύλος Ξηροποταμινός και οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες Ρωμανός Λεκαπηνός, Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος και η αυτοκράτειρα Πουλχερία.
Η τελευταία ομάδα συνοψίζει εικονογραφικά τους θρύλους που σχετίζονται με την ίδρυση της μονής. Σύμφωνα με αυτούς η αυτοκράτειρα Πουλχερία, τον 5ο αι., ίδρυσε στην ίδια τοποθεσία ένα μοναστήρι με το όνομα Μονή Χειμάρρου. Αυτό κάηκε από τους Σαρακηνούς και ξαναχτίστηκε από τον Ρωμανό Λεκαπηνό (920-944), ο οποίος επίσης το προίκισε αφειδώς. Σύμφωνα με τις γραπτές πηγές, η σημερινή μονή ιδρύθηκε στο δεύτερο μισό του 10ου αι. από τον άγιο Παύλο Ξηροποταμινό, αυστηρό ασκητή και υποστηρικτή της αρχαίας τάξης της μοναστικής ζωής στο Άγιον Όρος και πολέμιο των καινοτομιών που εισήγαγε ο άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης, ο οποίος αναδιοργάνωσε το σύστημα του μοναχισμού στο Άγιον Όρος. Ακόμη μία ανακαίνιση της μονής έγινε τον 14ο αι. από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β' Παλαιολόγο. Το μοναστήρι στεγάζει το μεγαλύτερο σωζόμενο τεμάχιο του Τιμίου Σταυρού, πάνω στον οποίο σταυρώθηκε ο Χριστός, το σημαντικότερο κειμήλιο που κατέχει.
Η εξαιρετική σύνθεση περικλείεται από ροκοκό πλαίσιο. Μια επιμήκης επιγραφή στο κάτω τμήμα του χαρακτικού παρέχει στον αποδέκτη του κάποιες βασικές πληροφορίες σχετικά με το όνομα, την ιστορία της μονής και το ιερό λείψανο που φιλοξενεί. Μας πληροφορεί επίσης ότι η σύνθεση χαράχθηκε και τυπώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1759 στη Βιέννη, με έξοδα του μοναστηριού, για να προσφερθεί ως ευλογία στους επισκέπτες προσκυνητές. [Πηγή: A. Tourta, Orthodox Religious Engravings, 18th-19th centuries, University of Toronto Art Centre, March 6–May 31, 2001, Athens 2001, σ. 20–21, αρ. 1].
(EL)
Xeropotamou Monastery, Mount Athos. Copper engraving. 1759, Vienna. Engraver: unknown. The engraving is a modern print taken from a copper plate discovered in the monastery in 1982.
The fortress-like complex of the monastery is very faithfully rendered in this meticulous engraving. At the centre is the dominating building of the katholikon and the high defensive tower. A procession of monks led by the abbot and two monks holding a banner and simandra sets out from the entrance to the monastery. The area outside the monastery is recorded with almost cartographic accuracy, showing the various chapels, ancillary buildings, vineyards and vegetable gardens. All the buildings and locations are identified by inscriptions. The forest surrounding the monastery is depicted on the crest of the hill at the right, with the summit of Mount Athos in the background. Ships, boats, and a fantastic sea-monster float in the sea in front of the monastery.
The Forty Martyrs of Sebasteia, the patron saints of Xeropotamou, are depicted above the monastery within a border set in a narrow zone at the top, while at the bottom are shown the founders and benefactors of the monastery: St. Paul Xeropotaminos and the Byzantine emperors Romanos Lekapenos, Konstantinos Porphyrogennetos, Andronikos II Palaiologos, and the empress Pulcheria.
The latter group forms a visual summary of the foundation legends associated with the monastery. According to these the empress Pulcheria, in the 5th c., founded a monastery called the Cheimarou Monastery on the same site. This was burned down by the Saracens and rebuilt by Romanos Lekapenos (920-944), who also lavishly endowed it. According to the written sources, the present monastery was founded in the second half of the 10th c. by St Paul Xeropotaminos, a strict ascetic and a supporter of the ancient order of monastic life on Mouont Athos, and opponent of the innovations introduced by St Athanasios the Athonite, who reorganized the system of monasticism on the Holy Mountain. There was a further renovation of the monastery in the 14th c., by Andronikos II Palaiologos. The monastery houses the largest surviving piece of the True Cross on which Christ was crucified, the most important relic it possesses.
The fine composition is enclosed within a rococo border. A long inscription at the bottom provides for the recipient of the engraving some basic information relating to the name and history of the monastery, and the sacred relic housed in it. It also informs us that the composition was engraved and printed in September 1759 in Vienna, at the expense of the monastery, to be offered as an eulogia (“blessing”) to visiting pilgrims. [Source: A. Tourta, Orthodox Religious Engravings, 18th-19th centuries, University of Toronto Art Centre, March 6–May 31, 2001, Athens 2001, p. 20–21, no. 1].
(EN)
1 JPEG
