Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. 1814, Βιέννη (λιθογραφική ανατύπωση, 20ος αιώνας). Χαράκτης άγνωστος.
Στο κέντρο μεγάλης πλατείας που ορίζεται στο βάθος, αριστερά και δεξιά, από τοξωτές προσόψεις πολυτελών κτισμάτων, ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος, όρθιος σε κτιστό άμβωνα, υψώνει τον Τίμιο Σταυρό. Ολόγυρα και στους εξώστες των κτιρίων πλήθος κόσμου, στρατιώτες, κληρικοί και αυλικοί, παρακολουθούν με έκδηλη ταραχή την Ύψωση του Σταυρού. Στο πρώτο επίπεδο, αριστερά, η αγία Ελένη με αυτοκρατορική στολή, περιστοιχισμένη από γυναίκες και νέους της ακολουθίας της, απέναντί της ο Πατριάρχης και μπροστά στον άμβωνα αρχιδιάκονος με θυμιατήρι. Επάνω από τον Τίμιο Σταυρό άγγελοι που φτερουγίζουν, πιο ψηλά η Αγία Τριάς, δεξιά σε σύννεφα τα αγγελικά τάγματα και αριστερά μάρτυρες, άγιοι και όσιες γυναίκες με σταυρό στο χέρι.
Κάτω αριστερά, σε οκτώ σειρές, η αφιερωματική επιγραφή στα ελληνικά και δεξιά, η αντίστοιχη επιγραφή στα ρωσικά. Ανάμεσα στις δύο επιγραφές, στο κάτω τμήμα του πλαισίου η σφραγίδα της μονής Ξηροποτάμου με τους Σαράντα Μάρτυρες στο κέντρο.
Η δυτική τεχνοτροπία που χαρακτηρίζει τη σύνθεση, είναι ιδιαίτερα τονισμένη στις κοσμικές ενδυμασίες και στις βίαιες κινήσεις των εικονιζομένων προσώπων, ενώ ξεχωρίζει στην ακινησία της η ιερατική μορφή του Μακαρίου πάνω στον άμβωνα.
Στη μονή Ξηροποτάμου σώζεται το μεγαλύτερο στον κόσμο κομμάτι Τιμίου Ξύλου. Αυτό εξηγεί το ενδιαφέρον της μονής για χαλκογραφίες που απεικονίζουν την Εύρεση του Τιμίου Σταυρού. [Πηγή: Ντ. Παπαστράτου, Χάρτινες Εικόνες. Ορθόδοξα Θρησκευτικά Χαρακτικά 1665-1899, Αθήνα 1986, τ. 2, σ. 454–455, αρ. 485].
(EL)
The Exaltation of the Holy Cross. 1814, Vienna (lithographic reproduction, 20th century). Engraver: unknown.
Makarios, patriarch of Jerusalem, stands in a pulpit built in the middle of a large square, the latter bounded at the back and on its left-and right-hand edges by the arched facades of some splendid buildings, and lifts up the True Cross for all to see. A crowd of people, soldiers, clerics, and courtiers standing around the pulpit and on the balconies gaze on the scene of the Raising of the Cross with apparent excitement. In the foreground, left, is Saint Helen in imperial robes and surrounded by the women and young men of her retinue; facing her is a prelate, and in front of the pulpit an archdeacon swinging a cencer. Angels hover about the True Cross; above them is the Holy Trinity, while to the right are regiments of angels; to the left martyrs, saints, and holy women, holding crosses in their hands, are massed on clouds.
At the bottom left, in eight lines, is the dedicatory inscription in Greek and on the right, the same inscription in Russian. Between the two inscriptions, in the lower part of the border, is the seal of the Xeropotamou monastery with the Forty Martyrs arranged in its lower half.
The western style pervading the composition is particularly evident in the costumes of the lay people and in the animated movement of the figures, contrasting with the statuesque nature of the hieratic figure of Makarios in the pulpit.
The largest fragment in the world of the wood of the True Cross is preserved at Xeropotamou; this fact explains the monastery’s interest in engravings illustrating the Finding of the True Cross. [Source: D. Papastratos, Paper Icons. Greek Orthodox Religious Engravings 1665-1899, Athens 1990, v. 2, p. 454–455, no. 485].
(EN)
1 JPEG
