Επανάσταση του 1821 ▶ Εκστρατεία του ΚιουταχήΒ' Πολιορκία του Μεσολογγίου
Η δεύτερη και μακρότερη πολιορκία του Μεσολογγίου κατά την Ελληνική Επανάσταση, από τις 27 Απριλίου 1825 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο (15 Απριλίου με το Ιουλιανό ημερολόγιο) έως την πτώση της πόλης στις 23 Απριλίου 1826 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο (11 Απριλίου με το Ιουλιανό ημερολόγιο). Την πολιορκία άρχισε ο Μεχμέτ Ρεσίτ πασάς, γνωστός ως Κιουταχής, ο οποίος έφθασε στο Μεσολόγγι την άνοιξη του 1825 με ισχυρές οθωμανικές δυνάμεις. Οι πολιορκημένοι, μεταξύ των οποίων σημαντικό ρόλο είχαν ο Κίτσος Τζαβέλλας και ο μηχανικός Μιχαήλ Κοκκίνης, ο οποίος συνέβαλε στην οχύρωση και την άμυνα της πόλης, απέκρουσαν επανειλημμένες επιθέσεις. Ο Ανδρέας Μιαούλης ηγήθηκε επανειλημμένων ναυτικών προσπαθειών ανεφοδιασμού, ενώ ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, χωρίς να βρίσκεται μέσα στην πολιορκημένη πόλη, υποστήριξε την άμυνα με επιχειρήσεις εναντίον των οθωμανικών δυνάμεων στη Στερεά Ελλάδα. Τον Δεκέμβριο του 1825 ο Ιμπραήμ πασάς έφθασε στο Μεσολόγγι με τις αιγυπτιακές δυνάμεις του και ενώθηκε με τον Κιουταχή, εντείνοντας τον αποκλεισμό από ξηρά και θάλασσα. Στην τελευταία φάση της πολιορκίας εντάσσεται η Μάχη της Κλείσοβας, όπου οι πολιορκημένοι απέκρουσαν νέα επίθεση. Καθώς όμως ο αποκλεισμός γινόταν ολοένα στενότερος και τα τρόφιμα και τα πολεμοφόδια εξαντλούνταν, η φρουρά και ο πληθυσμός αποφάσισαν τη μαζική Έξοδο τη νύχτα της 22ας προς την 23η Απριλίου 1826 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο (10 προς 11 Απριλίου με το Ιουλιανό ημερολόγιο). Η Έξοδος κατέληξε σε πολύ μεγάλες απώλειες και ακολούθησε η κατάληψη και καταστροφή του Μεσολογγίου από τις οθωμανοαιγυπτιακές δυνάμεις. Η πολιορκία και η πτώση της πόλης προκάλεσαν μεγάλη διεθνή συγκίνηση και ενίσχυσαν το φιλελληνικό ενδιαφέρον για την Ελληνική Επανάσταση.
Τόποι που συνδέονται με το γεγονός και τα επιμέρους γεγονότα του.
