Επανάσταση του 1821 ▶ Εκστρατεία του Κιουταχή ▶ Β' Πολιορκία του ΜεσολογγίουΈξοδος και Πτώση του Μεσολογγίου
Η μαζική έξοδος της φρουράς και του πληθυσμού του πολιορκημένου Μεσολογγίου και η επακόλουθη πτώση της πόλης, τη νύχτα της 22ας προς την 23η Απριλίου 1826 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο (10 προς 11 Απριλίου με το Ιουλιανό ημερολόγιο), στην τελική φάση της Β΄ Πολιορκίας του Μεσολογγίου. Ύστερα από περίπου έναν χρόνο πολιορκίας από τις δυνάμεις του Μεχμέτ Ρεσίτ πασά, γνωστού ως Κιουταχή, και, από τα τέλη του 1825, του Ιμπραήμ πασά, η έλλειψη τροφίμων και πολεμοφοδίων οδήγησε τους πολιορκημένους στην απόφαση να επιχειρήσουν οργανωμένη έξοδο.
Το σχέδιο προέβλεπε την έξοδο των ενόπλων και των αμάχων σε διαφορετικές φάλαγγες, με βασικούς επικεφαλής τον Αθανάσιο Ραζηκότσικα, τον Νότη Μπότσαρη, τον Δημήτριο Μακρή και τον Κίτσο Τζαβέλλα, ο οποίος είχε οριστεί να καλύψει την οπισθοφυλακή. Όσοι ήταν πολύ ηλικιωμένοι, τραυματισμένοι ή ασθενείς και δεν μπορούσαν να ακολουθήσουν παρέμειναν στην πόλη· ανάμεσά τους ο Χρήστος Καψάλης, ο οποίος ανατίναξε την πυριτιδαποθήκη όπου είχαν συγκεντρωθεί πολλοί από αυτούς όταν εισήλθαν οι πολιορκητές.
Κατά την Έξοδο οι φάλαγγες δέχθηκαν σφοδρή επίθεση από τις οθωμανικές και αιγυπτιακές δυνάμεις και μεγάλο μέρος των μαχητών και των αμάχων σκοτώθηκε ή αιχμαλωτίστηκε, ενώ μόνο ένα μέρος κατόρθωσε να διαφύγει. Την επόμενη ημέρα το Μεσολόγγι καταλήφθηκε και καταστράφηκε, ενώ πολλοί από τους αιχμαλώτους οδηγήθηκαν στη δουλεία.
Με το γεγονός συνδέονται επίσης ο Ανδρέας Μιαούλης, ο οποίος είχε προηγουμένως ηγηθεί των επανειλημμένων προσπαθειών ανεφοδιασμού της πόλης από τη θάλασσα, και ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο οποίος είχε επιχειρήσει να υποστηρίξει τους πολιορκημένους με στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Στερεά Ελλάδα. Η Έξοδος και η Πτώση του Μεσολογγίου προκάλεσαν ισχυρή διεθνή συγκίνηση, αναζωπύρωσαν το φιλελληνικό ενδιαφέρον στην Ευρώπη και αποτέλεσαν ένα από τα εμβληματικότερα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης.
Τόποι που συνδέονται με το γεγονός και τα επιμέρους γεγονότα του.
Στο πλαίσιο του γεγονότος:Β' Πολιορκία του Μεσολογγίου
