Βασιλεία Γεωργίου Α'Μεγάλη κρητική επανάσταση (1866–1869)
Μεγάλη επαναστατική εξέγερση στην Κρήτη κατά της οθωμανικής κυριαρχίας, με βασικό αίτημα την ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Η προετοιμασία του κινήματος είχε αρχίσει ήδη την άνοιξη του 1866: στις 14 Μαΐου συνήλθε παγκρήτια συνέλευση στα Μπουτσουνάρια Χανίων και υπέβαλε στον σουλτάνο αιτήματα για διοικητικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ενώ παράλληλα διατυπώθηκε και το αίτημα της ένωσης με την Ελλάδα.
Η επανάσταση εκδηλώθηκε ανοιχτά τον Αύγουστο του 1866 και η πρώτη επίσημη επαναστατική προκήρυξη της Γενικής Συνέλευσης των Κρητών εκδόθηκε στο Ασκύφου Σφακίων στις 2 Σεπτεμβρίου 1866 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο (21 Αυγούστου με το Ιουλιανό ημερολόγιο), ημερομηνία που μπορεί να θεωρηθεί η επίσημη έναρξη του επαναστατικού γεγονότος.
Στις επιχειρήσεις πρωταγωνίστησαν Κρητικοί οπλαρχηγοί όπως ο Χατζημιχάλης Γιάνναρης, ο Μιχαήλ Κόρακας και ο Ιωάννης Ζυμβρακάκης, ενώ από την οθωμανική πλευρά σημαντικό ρόλο είχαν ο Μουσταφά Ναϊλή πασάς και αργότερα ο Ομέρ πασάς, οι οποίοι ανέλαβαν επιχειρήσεις για την καταστολή της εξέγερσης. Εμβληματικό επεισόδιο της επανάστασης υπήρξε η πολιορκία και ανατίναξη της Μονής Αρκαδίου τον Νοέμβριο του 1866, γεγονός που προκάλεσε μεγάλη διεθνή συγκίνηση και ενίσχυσε το φιλοκρητικό και φιλελληνικό ενδιαφέρον στην Ευρώπη.
Παρά τη μακρά διάρκεια και την ένταση των συγκρούσεων, η επανάσταση δεν πέτυχε την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Η οθωμανική διοίκηση επιχείρησε να αντιμετωπίσει την κρίση και με θεσμικές παραχωρήσεις, κυρίως με τον Οργανικό Νόμο του 1868, ενώ οι συγκρούσεις περιορίστηκαν σταδιακά και η επανάσταση έληξε το 1869. Αποτέλεσε σημαντικό σταθμό του Κρητικού Ζητήματος και συνδέεται με τις μεταγενέστερες εξελίξεις που οδήγησαν στην Κρητική Πολιτεία και τελικά στην Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Τόποι που συνδέονται με το γεγονός και τα επιμέρους γεγονότα του.
Στο πλαίσιο του γεγονότος:Βασιλεία Γεωργίου Α'
