Η Μεγάλη Πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης εκδηλώθηκε στις 18 Αυγούστου 1917 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο (5 Αυγούστου με το Ιουλιανό ημερολόγιο) και διήρκεσε έως τις 20 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Θεσσαλονίκη αποτελούσε σημαντική βάση της Συμμαχικής Στρατιάς της Ανατολής. Η φωτιά ξεκίνησε από κατοικία στη συνοικία Μεβλανέ, στις παρυφές της Άνω Πόλης, και εξαπλώθηκε γρήγορα εξαιτίας του ισχυρού ανέμου, της πυκνής δόμησης με εύφλεκτα υλικά και της ανεπαρκούς παροχής νερού.
Μέσα σε λίγες ώρες κατέκαψε μεγάλο μέρος του ιστορικού και εμπορικού κέντρου, καταστρέφοντας περίπου 9.500 κτίσματα, ανάμεσά τους κατοικίες, καταστήματα, εκκλησίες, συναγωγές και τεμένη, και αφήνοντας περισσότερους από 70.000 κατοίκους άστεγους, με ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες για τη μεγάλη εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Μετά την καταστροφή, η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου επέλεξε την οργανωμένη ανασχεδίαση της πυρίκαυστης ζώνης αντί της επαναφοράς του παλαιού πολεοδομικού ιστού.
Ο υπουργός Συγκοινωνιών Αλέξανδρος Παπαναστασίου ανέλαβε την οργάνωση του νέου σχεδιασμού και ο Γάλλος αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ερνέστ Εμπράρ τέθηκε επικεφαλής της επιτροπής που εκπόνησε το νέο πολεοδομικό σχέδιο, το οποίο επηρέασε καθοριστικά τη μεταγενέστερη μορφή του κέντρου της Θεσσαλονίκης.